Luật sư Hùng trả lời báo tuổi trẻ về luật xây dựng mới

Luật Xây dựng năm 2024 (có hiệu lực từ năm 2025)là một bước đi rất chủ động. Theo các chuyên gia điểm khác biệt lớn nhất củaluật mới so với Luật Xây dựng 2014 chính là việc quản trị rủi ro hệ thống và cơchế giải quyết tranh chấp linh hoạt hơn, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế(như FIDIC).

CÂU HỎI PHỎNG VẤN

Câu 1: Luật xây dựng 2025, có quy định gì cụ thể hơn Luật xây dựng 2014về giải quyết tranh chấp giữa các bên trong hợp đồng xây dựng?

LuậtXây dựng 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2026) cụ thể hóa giải quyết tranh chấp hợpđồng xây dựng bằng cách ưu tiên cơchế hiện đại, hội nhập hơn: cho phép áp dụng các mô hình giải quyếttranh chấp theo thông lệ quốc tế (như Ban Phân xử tranh chấp - DAB) khi phù hợpđiều ước quốc tế/được người quyết định đầu tư cho phép và thỏa thuận trong hợpđồng; ưu tiên trọng tài trong nước chodự án công/PPP; quy định chi phígiải quyết tranh chấp được tính vào tổng mức đầu tư; đồngthời nâng cao tính chặt chẽ trongđiều khoản tạm dừng hợp đồng và quản trị rủi ro, tăng cường trách nhiệm pháp lýcho các bên. 

Điểm mới nổi bật so với Luật 2014:

1.Cơ chế giải quyết linh hoạt & hội nhậphơn:

·Cho phép mô hình quốc tế: Ghi nhận việc áp dụng các mô hình xử lýtranh chấp tiên tiến (ví dụ: DAB) nếu phù hợp điều ước quốc tế hoặc được phêduyệt, tăng tính minh bạch cho nhà đầu tư nước ngoài.

·Ưutiên trọng tài trong nước: Đốivới dự án đầu tư công (ODA/PPP), Luật khuyến khích sử dụng trọng tài trong nướcđể giảm chi phí, tránh rào cản ngôn ngữ, pháp luật.

2.Quản lý chi phí và trách nhiệm pháp lý:

·Chiphí giải quyết tranh chấp: Chiphí này (nếu có) được tính vào tổng mức đầu tư, giúp chủ đầu tư có cơ sở dự trùngân sách.

·Tăngtrách nhiệm: Cắt giảm thủ tụchành chính đi kèm với việc tăng cường trách nhiệm pháp lý của các bên, đòi hỏicác doanh nghiệp phải chủ động rà soát hợp đồng mẫu và quy trình nội bộ.

3.Quy định chặt chẽ hơn về hợp đồng:

·Tạmdừng hợp đồng: Yêu cầu chặt chẽhơn, chỉ có hiệu lực nếu thỏa thuận rõ ràng về điều kiện, thời hạn, trình tựthủ tục trong hợp đồng.

·Bảohiểm công trình: Ghi nhận quyềnnhà thầu thực hiện mua bảo hiểm, phù hợp thực tế hơn.

4.Thưởng phạt và bồi thường:

·Thỏathuận rõ ràng: Mức phạt, thưởngvà bồi thường thiệt hại phải được các bên thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng.

·Giớihạn phạt hợp đồng: Đối với dự áncông/PPP, mức phạt hợp đồng xây dựng không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồngvi phạm. 

Tóm lại: Luật 2025 chuyểntừ mô hình truyền thống sang hiện đại, chuyên môn hóa, giúp giải quyết tranhchấp hiệu quả, minh bạch hơn, đồng thời nâng cao vai trò quản trị hợp đồng vàphòng ngừa rủi ro pháp lý cho tất cả các chủ thể tham gia. 

Câu 2: Theo ông, vì sao nói việc ưu tiên giải quyết tranh chấp tại ViệtNam theo Luật 2025 là một bước đi chiến lược?

Việcưu tiên giải quyết tranh chấp tại Việt Nam theo các văn bản luật mới năm 2025(như Luật Trọng tài thương mại sửa đổi và Luật Xây dựng 2025) được coi làmột bước đi chiến lược vìnhững lý do then chốt sau:

·Độtphá thể chế và hội nhập: Cácluật mới ghi nhận mô hình xử lý tranh chấp theo thông lệ quốc tế, thể hiện tinhthần hội nhập chủ động theo Nghị quyết của Đảng.Việc nội luật hóa các chuẩn mực toàn cầu giúp Việt Nam trở thành "địa điểmtrọng tài hấp dẫn" và đáng tin cậy hơn trong mắt nhà đầu tư nước ngoài.

·Tạocơ chế vượt trội cho Trung tâm tài chính: Chính phủ đang xây dựng quy chế đặc thù, bao gồm việcthành lập Tòa án chuyên biệt tạicác trung tâm tài chính quốc tế (như TP.HCM) để giải quyết tranh chấp nhanhchóng, công bằng với tính hiệu lực cao.

·Tăngcường nội lực và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp: Thay vì phải tốn kém chi phí theo đuổicác vụ kiện tại nước ngoài, doanh nghiệp có thể giải quyết ngay tại Việt Namvới khung pháp lý mới tương thích Luật Mẫu UNCITRAL. Điềunày giúp giảm thiểu rủi ro kỹ thuật dẫn đến việc hủy phán quyết trọng tài khôngchính đáng.

·Thúcđẩy giải quyết ngoài tòa án: Nghị quyết 66 địnhhình mạnh mẽ cơ chế trọng tài và hòa giải, giúp giảm tải cho hệ thống tòa án vàtạo ra môi trường kinh doanh linh hoạt, hiện đại.

·Nângtầm vị thế quốc gia: Việc hoàn thiệnhệ thống luật pháp năm 2025 không chỉ tháo gỡ "điểm nghẽn" kinh tế màcòn là công cụ "ngoại giao kinh tế" hiệu quả, khẳng định uy tín tưpháp của Việt Nam trên trường quốc tế

Câu 3: Thưa Luật sư, vì sao Luật 2025 lại nhấn mạnh vào việc định danhrủi ro thông qua công nghệ và bảo hiểm thay vì chỉ dựa vào các điều khoản phạtvi phạm như trước?

Việc Luật Xây dựng 2025 chuyển dịch trọng tâmsang công nghệ và bảo hiểm phản ánh tư duy quản trị hiện đại: chuyển từ xửphạt hậu quả sang kiểm soát nguyên nhân và chiasẻ trách nhiệm. 

Dưới đây là các lý do cốt lõi cho sự thay đổinày:

1. Thay đổi tư duy: Từ"Tiền kiểm" sang "Hậu kiểm"

Thay vì quản lý chặt bằng các thủ tục hànhchính và răn đe bằng mức phạt (thường không bù đắp đủ thiệt hại thực tế), luậtmới đẩy mạnh cơ chế tự chịu trách nhiệm. Công nghệ giúp định danhrủi ro ngay từ đầu, trong khi bảo hiểm đóng vai trò là "lưới an toàn"tài chính, giúp dự án phục hồi nhanh chóng thay vì rơi vào đình trệ do tranhchấp kéo dài. 

2. Công nghệ là côngcụ "Định danh" rủi ro chính xác

Việc áp dụng các nền tảng số giúp minh bạchhóa mọi công đoạn:

·Dựbáo sớm: Dữ liệu số giúpnhận diện các điểm yếu về kỹ thuật hoặc tiến độ trước khi chúng biến thành lỗivi phạm.

·Giảmthiểu tranh chấp: Khi mọi thay đổiphạm vi công việc và chi phí được ghi nhận qua hệ thống công nghệ, việc phânđịnh trách nhiệm trở nên rõ ràng, loại bỏ tình trạng "đổ lỗi" thườngdẫn đến phạt vi phạm. 

3. Bảo hiểm là"Bộ lọc" năng lực nhà thầu

Cơ chế bảo hiểm bắt buộc tạo ra một rào cản kỹthuật tự nhiên:

·Đánhgiá rủi ro thực tế: Các công ty bảohiểm sẽ đánh giá năng lực nhà thầu và tính khả thi của dự án trước khi cấp đơn.

·Thaythế cơ chế phạt bằng bồi thường: Thay vì chờ nhà nước xử phạt, các bên có thể dựa vào hợpđồng bảo hiểm để chi trả cho các rủi ro phát sinh, giúp dòng tiền của dự ánkhông bị đứt gãy. 

4. Giải quyết tínhphức tạp của dự án hiện đại

Các công trình ngày càng lớn và phức tạp khiếnviệc chỉ dựa vào các điều khoản phạt đơn thuần không còn hiệu quả để ngăn chặnsự cố nghiêm trọng. Việc bắt buộc tích hợp quản trị rủi ro vào quy trình vậnhành giúp các doanh nghiệp xây dựng văn hóa tuân thủ chủ động thay vì đốiphó. 

Câu 4: Vậy thì quá trình thực thi Luật Xây dựng 2025, theo ông/bà, cơquan nhà nước cần lưu ý những điểm nào để giảm thiểu tranh chấp pháp lý và đẩynhanh tiến độ dự án? 

Để thực thi Luật Xây dựng 2025 hiệuquả, giảm thiểu tranh chấp và đẩy nhanh tiến độ, các cơ quan nhà nước cần đặcbiệt lưu ý chuyển đổi từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"và áp dụng các cơ chế quản trị hiện đại.

Dưới đây là các điểm mấu chốt cần lưu ý:

1. Thích ứng với cơchế "Tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm"

Luật mới đẩy mạnh tinh giản thủ tục hànhchính, chuyển trọng tâm quản lý sang giai đoạn sau khi cấp phép. 

·Mởrộng miễn giấy phép: Cơ quan quản lýcần cập nhật danh mục đối tượng được miễn giấy phép xây dựng mới để tránh yêucầu thủ tục thừa, gây chậm trễ cho chủ đầu tư.

·Siếtchặt thanh tra, kiểm tra: Khicắt giảm thủ tục đầu vào, cơ quan chức năng phải tăng cường năng lực giám sáttrong quá trình thi công và nghiệm thu để đảm bảo chất lượng công trình màkhông làm gián đoạn tiến độ. 

2. Chủ động quản trịrủi ro và ngăn ngừa tranh chấp

Luật Xây dựng 2025 đặt ra yêu cầu cao hơn vềtính chuyên nghiệp trong quản lý hợp đồng. 

·Ápdụng Ban xử lý tranh chấp (DAB): Luật ghi nhận các mô hình xử lý tranh chấp theo thông lệquốc tế. Các cơ quan nhà nước (đặc biệt là chủ đầu tư dự án công) nên đưa cơchế này vào hợp đồng để giải quyết mâu thuẫn ngay tại hiện trường, tránh kiệntụng kéo dài tại tòa án.

·Minhbạch hóa quản lý chi phí: Cầntuân thủ chặt chẽ các quy định về quản lý chi phí và thay đổi trong hợp đồngxây dựng ngay từ khâu lập dự toán để hạn chế các khiếu nại về bồi thường thiệthại định trước. 

3. Đẩy nhanh tiến độqua phân cấp và quy trình rút gọn

·Phâncấp thẩm quyền: Chú trọng việcphân định rõ thẩm quyền quản lý giữa cấp tỉnh và cấp xã theo mô hình chínhquyền địa phương mới (vận hành từ 01/07/2025) để tránh đùn đẩy trách nhiệm.

·Táchdự án thành phần: Cơ quan nhà nướccó thể phê duyệt tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án độclập để triển khai sớm, giải phóng mặt bằng song song với thiết kế kỹ thuật,giúp rút ngắn tổng thời gian thực hiện. 

4. Chuẩn hóa hồ sơ vàứng dụng công nghệ

·Chuyểnđổi số: Sử dụng các cổngdịch vụ công để xét duyệt hồ sơ trực tuyến theo thời gian quy định (ví dụ:15-20 ngày tùy loại công trình).

·Tuânthủ tiêu chuẩn mới: Lưu ý các quyđịnh về áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài và vật liệu mới trong thuyết minh thiếtkế để đảm bảo tính tương thích và an toàn kỹ thuật ngay từ đầu

 Cảm ơn Luật sư.